Αλιεία

Περίληψη

Ο έντονος νησιωτικός χαρακτήρας της Ελλάδας, η εκτεταμένη ακτογραμμή της και τα πλούσια σε βιοποικιλότητα θαλάσσια και άλλα υδατικά οικοσυστήματα που φιλοξενεί, έχουν συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη μιας μακροχρόνιας αλιευτικής δραστηριότητας σε θάλασσες και εσωτερικά ύδατα, καθιστώντας σήμερα τον τομέα της αλιείας έναν από τους πιο παραδοσιακούς παραγωγικούς τομείς της χώρας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), η συνολική παραγωγή αλιευτικών προϊόντων ανήλθε σε 42.100,8 τόνους το 2025 εκ των οποίων οι 21.667,5 τόνοι αλιεύτηκαν από γρι γρι, οι 10.750,1 τόνοι από μηχανότρατες και οι 9.683,1 τόνοι από τα λοιπά σκάφη παράκτιας αλιείας. Η συνολική αξία των αλιευτικών προϊόντων ανήλθε σε 166.620,3 χιλιάδες ευρώ, η οποία αντιστοιχεί περίπου στο 0.06% του ΑΕΠ της χώρας. Το μεγαλύτερο ποσοστό της αλιευτικής παραγωγής αφορούσε ψάρια (83,3%), με τις μεγαλύτερες αλιευθείσες ποσότητες να είναι γαύρος (10.445,1 τόνοι) και σαρδέλα (4,541,6 τόνοι), ενώ άλλα αλιευτικά είδη σε σημαντικά μικρότερες ποσότητες είναι τα καρκινοειδή (8,1%), τα μαλάκια (7,7%) και τα διάφορα υδρόβια ζώα (0,9%). Γεωγραφικά, η μεγαλύτερη παραγωγή αλιευτικών προϊόντων εντοπίζεται στην περιοχή του Βορείου Αιγαίου (28.452,9 τόνοι), με τη συνολική αξία της να υπολογίζεται στα 101.017,0 χιλ. ευρώ χιλιάδες ευρώ. Τέλος, αναφορικά με τον ελληνικό επαγγελματικό αλιευτικό στόλο, υπολογίζεται ότι αποτελείται περίπου από 11.399 μηχανοκίνητα αλιευτικά σκάφη (μηχανότρατες, γρι-γρι και λοιπά εργαλεία παράκτιας αλιείας).

Παρά το γεγονός πως η συμμετοχή του τομέα της αλιείας στο ακαθάριστο εθνικό προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας είναι μικρή (<1%), αξίζει να σημειωθεί πως η κοινωνικο-οικονομική σημασία του για τις νησιωτικές και τις παράκτιες περιοχές της χώρας, και ακόμη περισσότερο για τις απομακρυσμένες περιοχές, παραμένει σημαντική. Για αυτό το λόγο σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ, θεωρείται κρίσιμη για τους αλιείς, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλα μέρη του κόσμου, η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της διατήρησης της βιωσιμότητας και της υγείας των αλιευτικών αποθεμάτων και της προστασίας των θαλάσσιων και των παράκτιων οικοσυστημάτων, της διασφάλισης του επαρκούς εισοδήματος και της κοινωνικής σταθερότητας στις περιοχές όπου πραγματοποιούνται αλιευτικές δραστηριότητες.

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Η κλιματική αλλαγή αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο ως μία από τις πλέον καθοριστικές πιέσεις στα υδατικά και θαλάσσια οικοσυστήματα, η οποία αφενός εντείνει υφιστάμενες περιβαλλοντικές πιέσεις που συνήθως δρουν σωρευτικά και αφετέρου δημιουργεί νέες, σύνθετες προκλήσεις για τη δομή και τη λειτουργία τους.

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον τομέα της αλιείας είναι ορατές τόσο σε όρους αλιευτικής παραγωγής αναφορικά με την κατάσταση των ιχθυοαποθεμάτων (άμεσες επιπτώσεις), όπως και αναφορικά με το λειτουργικό κόστος των αλιευτικών δραστηριοτήτων, το εισόδημα των αλιέων, και κατ’ επέκταση με τη βιωσιμότητα των αλιευτικών δραστηριοτήτων (έμμεσες επιπτώσεις). Πιο συγκεκριμένα, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορεί να αφορούν μεταβολές στην παραγωγικότητα, τη δομή και τη δυναμική των ιχθυοαποθεμάτων, μεταβολές στη βιολογία και την οικολογία των θαλάσσιων ειδών, επίδραση σε κρίσιμες βιολογικές διεργασίες (π.χ. ανάπτυξη, αναπαραγωγή, επιβίωση οργανισμών), αλλαγές στην χρονική και χωρική κατανομή θαλάσσιων οργανισμών, γεωγραφικές μετακινήσεις ειδών προς ψυχρότερες περιοχές ή βαθύτερα ύδατα, αυξημένη ανάμειξη και αναδιάρθρωση ειδών, εισβολή θερμόφιλων, ξενικών ειδών και αύξηση του ανταγωνισμού με αυτόχθονα είδη, μεταβολές στην ποιότητα και τη διαθεσιμότητα των ενδιαιτημάτων τους, μεταβολές των τροφικών πλεγμάτων, καθώς και ζημιές, καταστροφή ή απώλεια σκαφών και άλλων υποδομών.

Παρόλο που σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να παρατηρηθούν τοπικά θετικές επιπτώσεις για συγκεκριμένα θερμόφιλα είδη, στο σύνολό τους οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον τομέα της αλιείας στην Ελλάδα αναμένεται να είναι έντονες και να έχουν αρνητικό πρόσημο, δεδομένης και της γεωγραφικής θέσης της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο, περιοχή η οποία αποτελεί αναγνωρισμένο «hotspot» ως προς τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

 

Προτεινόμενες λύσεις

Ο τομέας της αλιείας αποτελεί έναν από τους δεκαπέντε (15) τομείς προτεραιότητας που έχουν συμπεριληφθεί στην Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή. Οι ενδεικτικές δράσεις και μέτρα που προτείνονται στη Στρατηγική για την προσαρμογή του τομέα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στοχεύουν στη(ν):

  • ενσωμάτωση της διάστασης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στο νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο του τομέα (π.χ. οργάνωση διεθνών θεσμικών διοικητικών μηχανισμών για την ενεργοποίηση και την ενίσχυση της επέκτασης των αλιευτικών συμφερόντων σε συμφωνία με τα όμορα κράτη, θεσμοθέτηση μέτρων αειφορικής διαχείρισης αλιευτικών πόρων, κ.ά.), καθώς και στον επιχειρησιακό και στρατηγικό σχεδιασμό (π.χ. σχέδια διαχείρισης των νέων αλιευτικών πόρων που σταδιακά θα εξαπλωθούν στις ελληνικές θάλασσες, κ.ά.).
  • θεσμοθέτηση νέων ή / και βελτίωση των υφιστάμενων συστημάτων παρακολούθησης (π.χ. συστήματα καταγραφής βιοτικών και αβιοτικών παραμέτρων του θαλάσσιου οικοσυστήματος, καταγραφή των ερευνητικών προγραμμάτων που έχουν χρηματοδοτηθεί την τελευταία δεκαετία, κ.ά.).
  • θεσμοθέτηση ή βελτίωση υφιστάμενων συστημάτων για την αξιολόγηση δράσεων και πολιτικών (π.χ. αποτίμηση των δράσεων της δημόσιας και ιδιωτικής πρωτοβουλίας, οι οποίες κατά τη διάρκεια της κλιματικής αλλαγής θα ενισχύσουν τα κίνητρα για τη διαφοροποίηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων, τη μεταστέγασή τους, λαμβάνοντας υπόψη προβλέψεις και σχεδιασμό υποδομών).
  • εκπόνηση μελετών για την εξειδίκευση των επιμέρους μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (π.χ. εκτίμηση της επικινδυνότητας των αναμενόμενων επιδράσεων της κλιματικής αλλαγής στα θαλάσσια οικοσυστήματα, χαρτογράφηση της μετακίνησης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και των ιχθυοπληθυσμών ανάλογα με την επίδραση της κλιματικής αλλαγής, αποτίμηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην αλιεία, κ.ά.).
  • εφαρμογή μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή όπως μέτρα που στοχεύουν στην αποφυγή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής (π.χ. παροχή κινήτρων για την μετεγκατάσταση των αλιευτικών δραστηριοτήτων), στη μείωση των πιέσεων σε κρίσιμους πόρους (π.χ. αειφόρος διαχείριση θαλάσσιων βιολογικών / αλιευτικών πόρων), στη μείωση της έντασης και της έκτασης των επιπτώσεων (π.χ. ενίσχυση της επέκτασης των αλιευτικών συμφερόντων εκτός των εθνικών συνόρων σε συμφωνία με τα όμορα κράτη, παροχή κινήτρων για την διαφοροποίηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων, ανάδειξη εναλλακτικών μορφών αλιευτικού τουρισμού, κ.ά.) και στην προστασία από ακραία καιρικά φαινόμενα (π.χ. οργάνωση σχεδίων έκτακτης ανάγκης για τους αλιευτικούς τομείς που δεν θα είναι σε θέση να μετακινηθούν από τις περιοχές που θα πληγούν περισσότερο από την κλιματική αλλαγή).
  • βελτίωση και πρόσκτηση καινοτόμου γνώσης για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτή (π.χ. εκτίμηση της επικινδυνότητας και δημιουργία μοντέλων πρόβλεψης τρωτότητας έναντι στις αναμενόμενες επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα θαλάσσια οικοσυστήματα, μελέτη και ερμηνεία των παραμέτρων που απορρέουν από την κλιματική αλλαγή και έχουν επιπτώσεις στην αλιεία).
  • βελτίωση της πρόσβασης και της διάδοσης πληροφοριών για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτή (π.χ. δημιουργία βάσεων δεδομένων στις οποίες να περιλαμβάνονται οι διαχρονικές διακυμάνσεις των θαλάσσιων περιβαλλοντικών παραμέτρων που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, οι διακυμάνσεις των αλιευτικών ιχθυοαποθεμάτων και της αλιευτικής παραγωγής στις ελληνικές θάλασσες και των παραμέτρων που τα επηρεάζουν, την εξέλιξη των αλιευτικών τεχνικών της χώρας).
  • βελτίωση της διάχυσης των αποτελεσμάτων παρακολούθησης (π.χ. δημιουργία βάσεων δεδομένων).
  • ενδυνάμωση των υπηρεσιών για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών και μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (π.χ. ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των δημοσίων λειτουργών για την αλιεία και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή).
  • ενημέρωση και επιμόρφωση των επαγγελματικών ομάδων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της αλιείας (π.χ. εκπαιδευτικά προγράμματα στους επαγγελματίες αλιείς για την προσαρμογή της αλιείας στην κλιματική αλλαγή).
  • ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών (π.χ. ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού για την αλιεία και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή).

(*)Βασικός σκοπός των προτεινόμενων μέτρων και δράσεων είναι να χρησιμοποιηθούν ως γενικές κατευθύνσεις που θα υποστηρίξουν τις προσπάθειες προσαρμογής στον τομέα της Αλιείας.

 

Χρηματοδοτικά εργαλεία

 

Σχετικοί σύνδεσμοι

Περισσότερες πληροφορίες σχετικές με τον τομέα της Αλιείας μπορείτε να βρείτε στις ακόλουθες πηγές:

Πηγή: LIFE-IP AdaptInGR (2026). Ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης για την προσαρμογή του τομέα της Αλιείας στην κλιματική αλλαγή. Παραδοτέου του έργου (κωδ. LIFE17 IPC/GR/000006).
Σχετικό Περιεχόμενο
Χρηματοδοτικά εργαλεία Πηγές πληροφορίας Δράσεις Καλές πρακτικές
Κοινοποίηση
Εκτύπωση σελίδας