Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επηρεάσει άμεσα αλλά και έμμεσα τον  τουρισμό παγκοσμίως. Μεταξύ των άμεσων συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στον τουρισμό περιλαμβάνεται η χωρική και χρονική ανακατανομή της τουριστικής ζήτησης ανάλογα με την μεταβολή των καιρικών συνθηκών που επικρατούν στους ανά τον κόσμο τουριστικούς προορισμούς.

Στην Ελλάδα, όπου το μεγαλύτερο μέρος της τουριστικής ζήτησης αφορά το προσφερόμενο προϊόν «Ήλιος και Θάλασσα», η αύξηση της θερμοκρασίας κατά τους θερινούς μήνες είναι πιθανό να μετατοπίσει τη ζήτηση κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού σε πιο ορεινούς προορισμούς ή να την μετατοπίσει χρονικά σε λιγότερο θερμούς μήνες. Σύμφωνα με μελέτες, η συχνότητα εμφάνισης αποπνικτικών συνθηκών σε ορισμένες περιοχές της χώρας προβλέπεται να αυξηθεί έως και 20% κατά τους μήνες Ιούλιο, Αύγουστο, Σεπτέμβριο. Από την άλλη, όσον αφορά τον χειμερινό τουρισμό, η αναμενόμενη μείωση των χιονοπτώσεων, θα μειώσει αντίστοιχα τη διάρκεια λειτουργίας των χιονοδρομικών κέντρων, επιφέροντας τις ανάλογες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις (απώλεια θέσεων εργασίας, εισοδημάτων).

Ο κλάδος του τουρισμού αναμένεται να επηρεαστεί και έμμεσα από την κλιματική αλλαγή μέσα από την υποβάθμιση των τουριστικών πόλων έλξης και των φυσικών πόρων (διάβρωση και κατάκλυση ακτών, μείωση διαθέσιμων υδατικών πόρων, υφαλμύρωση παράκτιων υδροφόρων κ.ά.). Επιπλέον, η αναμενόμενη άνοδος της μέσης στάθμης της θάλασσας, είναι πιθανό να επηρεάσει, σε ορισμένες περιπτώσεις, τις παραλίες της χώρας, βασικό συστατικό του τουριστικού προϊόντος.

Στις έμμεσες συνέπειες συγκαταλέγονται και οι εκείνες που σχετίζονται με τη λειτουργία των τουριστικών καταλυμάτων, αλλά και άλλων προσφερόμενων τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών. Για παράδειγμα, η αναμενόμενη αύξηση της θερμοκρασίας προβλέπεται να αυξήσει τις ανάγκες για ψύξη των τουριστικών καταλυμάτων στους θερινούς προορισμούς, αυξάνοντας κατ’ επέκταση τα λειτουργικά τους έξοδα. Η μείωση των βροχοπτώσεων, επίσης, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες πιέσεις στον τομέα των υδάτινων πόρων, είναι πιθανό να περιορίσει τα αποθέματα πόσιμου νερού. Σημειώνεται ότι φαινόμενα έντονης λειψυδρίας έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται στα νησιά της χώρας τα οποία συνιστούν δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς και δέχονται αυξημένες πιέσεις κατά την τουριστική περίοδο. Τέλος, η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων ενδέχεται να επηρεάσει  τουριστικές υποδομές και υπηρεσίες, επιφέροντας αντίστοιχες οικονομικές επιπτώσεις στον κλάδο. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον κλάδο του τουρισμού ωστόσο διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή και το είδος της τουριστικής δραστηριότητας.

Προτεινόμενες λύσεις

Ο τομέας του Τουρισμού αποτελεί ένα από τους δεκαπέντε (15) τομείς προτεραιότητας που έχουν συμπεριληφθεί στην Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή. Οι ενδεικτικές δράσεις και μέτρα που προτείνονται στη Στρατηγική για την προσαρμογή του τομέα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στοχεύουν στη(ν)^([1]):

• ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στο θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο του τομέα, καθώς και στον επιχειρησιακό και στρατηγικό σχεδιασμό (π.χ. εξέταση αναγκαιότητας βελτίωσης των προδιαγραφών των τουριστικών εγκαταστάσεων, ανάπτυξη βασικών προδιαγραφών για έργα προστασίας λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά κάθε περιφέρειας, δημιουργία σχεδίου αντιμετώπισης της μετατόπισης της τουριστικής περιόδου),
• εκπόνηση μελετών για την εξειδίκευση των επιμέρους μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (π.χ. καταγραφή των απαραίτητων δημόσιων επενδύσεων και αξιολόγηση της επίδρασης στην ελκυστικότητα της περιοχής – προορισμού λαμβάνοντάς υπόψη τους δείκτες θερμικής άνεσης),
• εφαρμογή μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, όπως μέτρα που στοχεύουν στη μείωση των πιέσεων στους κρίσιμους πόρους (π.χ. εξοικονόμηση και αποδοτική χρήση ενέργειας και νερού στις τουριστικές μονάδες σε συνδυασμό με τη μετάβαση του τουριστικού προϊόντος σε χαμηλότερο αποτύπωμα άνθρακα με κατάλληλες επενδύσεις στις απαραίτητες υποδομές και τεχνολογίες) και μέτρα που στοχεύουν στη μείωση της έντασης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής (π.χ. διεύρυνση τουριστικής περιόδου, διαφοροποίηση τουριστικού προϊόντος -όπως  η επανατοποθέτηση τουριστικού προϊόντος, η ανάπτυξη και προώθηση εξειδικευμένων/ειδικών μορφών τουρισμού και η σύνδεση με εποχικές δραστηριότητες-, βελτίωση των θερμικών συνθηκών στις τουριστικές μονάδες με επενδύσεις στις απαραίτητες υποδομές και τεχνολογίες),
• βελτίωση της διαθεσιμότητας και της πρόσβασης σε χρηματο-οικονομικούς πόρους για την εφαρμογή πολιτικών και μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (π.χ. παροχή κινήτρων στις τουριστικές επιχειρήσεις για τη μείωση καταναλώσεων ύδατος και ενέργειας),
• ενδυνάμωση υπηρεσιών για το σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών και μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (π.χ. δημιουργία οδηγιών, σε περιφερειακό επίπεδο ώστε να αντανακλούν τις διαφοροποιήσεις, σχετικά με τον τουρισμό και την κλιματική αλλαγή για τους εκπροσώπους δημόσιων φορέων, ενημέρωση και υποστήριξη για την αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων, όπως οι καύσωνες, πυρκαγιές κ.λπ.) και ενίσχυση των οργανωτικών δομών (π.χ. δημιουργία ειδικών υπηρεσιών για τη διοικητική υποστήριξη και οργάνωση για τις κλιματικές αλλαγές στους τουριστικούς προορισμούς),
• ενημέρωση και επιμόρφωση επαγγελματικών ομάδων του τομέα (π.χ. για τις κλιματικές αλλαγές στους τουριστικούς προορισμούς, για την αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων, για την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στους παράγοντες που στηρίζουν την τουριστική δραστηριότητα και σχετίζονται με τα υδάτινα και ενεργειακά αποθέματα της χώρας και τις απαιτούμενες δράσεις, με τη δημιουργία οδηγιών σε περιφερειακό επίπεδο ώστε να αντανακλούν τις διαφοροποιήσεις, σχετικά με τον τουρισμό και την κλιματική αλλαγή που θα απευθύνονται  στους επιχειρηματίες του κλάδου)
• ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών (π.χ. για τις κλιματικές αλλαγές στους τουριστικούς προορισμούς, για την αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων, με τη δημιουργία οδηγιών σε περιφερειακό επίπεδο ώστε να αντανακλούν τις διαφοροποιήσεις, σχετικά με τον τουρισμό και την κλιματική αλλαγή που θα απευθύνονται σε πολίτες).

(*) Βασικός σκοπός των προτεινόμενων μέτρων και δράσεων είναι να χρησιμοποιηθούν ως γενικές κατευθύνσεις που θα υποστηρίξουν τις προσπάθειες προσαρμογής στον τομέα του Τουρισμού.

Χρηματοδοτικά εργαλεία

• «Αναπτυξιακός Νόμος Ελλάδα Ισχυρή Ανάπτυξη» Ν. 4887/2022
• Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα 2021-2027»
• Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπουργείου Τουρισμού 2021-2025
• Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιβάλλον και Κλιματική (ΕΠ ΠΕΚΑ) 2021-2027
• Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
• Πρόγραμμα για το Περιβάλλον και τη Δράση για το Κλίμα (LIFE) 2021-2027
• Πρόγραμμα της ΕΕ για την Έρευνα και την Καινοτομία (Horizon Europe / Ορίζοντας Ευρώπη) 2021-2027
• Προγράμματα του στόχου «Ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία» (Προγράμματα Ιnterreg)
• Sustainable Tourism Mission – Interreg Euro-MED programme

https://sustainable-tourism.interreg-euro-med.eu/

Χρήσιμα έγγραφα

Περισσότερες πληροφορίες σχετικές με τον τομέα του Τουρισμού μπορείτε να βρείτε στις ακόλουθες πηγές:

• Ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης για την προσαρμογή του τομέα του Τουρισμού στην κλιματική αλλαγή – Συμπεράσματα και τα επόμενα βήματα
• Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή
• Εθνικός Κλιματικός Νόμος
• Οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα
• Στρατηγικό Σχέδιο για τον Ελληνικό Τουρισμό (2016)
• Ελληνικός Τουρισμός και Κλιματική Κρίση: Πολιτικές Προσαρμογής και Νέα Στρατηγική Ανάπτυξη

https://www.bankofgreece.gr/RelatedDocuments/EMEKA_tourismos_2014_.pdf

• Ενσωματώνοντας την κλιματική αλλαγή στον μετασχηματισμό του αναπτυξιακού μοντέλου της Ελλάδας

https://www.dianeosis.org/wp-content/uploads/2021/11/climate_change_Version_4-11-2021_Upd.pdf

• Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή – Climate-ADAPT – Τομέας Τουρισμός
• Μελέτη ΙΝΣΕΤΕ με τίτλο «Ελληνικός Τουρισμός 2030/ Σχέδια Δράσης»

⁽¹⁾ Πηγή: LIFE-IP AdaptInGR (2024). Ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης για την προσαρμογή του τομέα του Τουρισμού στην κλιματική αλλαγή. Παραδοτέου του έργου (κωδ. LIFE17 IPC/GR/000006).

[1] Η ομαδοποίηση όλων των μέτρων που αναφέρονται στην ΕΣΠΚΑ και αφορούν στον τομέα του τουρισμού πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του παραδοτέου του έργου LIFE-IP AdaptInGR A1.D1 «Επικαιροποίηση της κατάστασης αναφοράς ως προς την εφαρμογή της ΕΣΠΚΑ και των ΠεΣΠΚΑ» (LIFE-IP AdaptInGR, Σε εξέλιξη).