Υδατοκαλλιέργειες

Περίληψη

Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού σε συνδυασμό με τις αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες που έχουν παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια, έχουν οδηγήσει σε σημαντική αύξηση στη ζήτηση για ψάρια και άλλα υδρόβια τρόφιμα σε πολλά μέρη του κόσμου. Με την παραγωγή που προέρχεται από την αλιεία να είναι σταθερή ή και φθίνουσα σε ορισμένες περιπτώσεις, η κάλυψη αυτών των αναγκών διασφαλίζεται σε μεγάλο βαθμό μέσω των υδατοκαλλιεργητικών δραστηριοτήτων, οι οποίες πλέον θεωρούνται ως συμπληρωματικές του τομέα της αλιείας.

Η Ελλάδα κατέχει ηγετική θέση στον κλάδο των υδατοκαλλιεργειών τόσο σε μεσογειακό, όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Είναι κύρια παραγωγός χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕE), με έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό. Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) η συνολική παραγωγή και αξία των εκτρεφόμενων – καλλιεργούμενων ειδών υδατοκαλλιέργειας στην Ελλάδα το 2024 ανήλθε σε 127.495,1 τόνους και 689.461,0 χιλ. ευρώ αντίστοιχα. Η παραγωγή ψαριών ανήλθε σε 114.805,3 τόνους, με την τσιπούρα και το λαβράκι να είναι τα δύο πιο σημαντικά είδη, ενώ άλλα προϊόντα υδατοκαλλιέργειας περιλαμβάνουν τα καρκινοειδή (81,6 τόνοι), τα οστρακοειδή (12.576,9 τόνοι), τα υδρόβια φυτά και φύκη (29 τόνοι) και το αυγοτάραχο (2,3 τόνοι). Κατά κύριο λόγο τα προϊόντα υδατοκαλλιεργειών παρήχθησαν σε θαλάσσιο περιβάλλον (124.704,5 τόνοι), με σημαντικά μικρότερες ποσότητες να έχουν παραχθεί σε γλυκά και υφάλμυρα νερά (2.328,4 και 462,2 τόνοι αντίστοιχα).

Ο τομέας των υδατοκαλλιεργειών μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μοχλό ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής και ευημερίας, μιας και παράλληλα με τη συμβολή του στο εμπορικό ισοζύγιο και την επισιτιστική ασφάλεια, μπορεί να προσφέρει θέσεις εργασίας σε περιοχές όπου οι ευκαιρίες είναι περιορισμένες (π.χ. ορεινές και απομακρυσμένες ηπειρωτικές περιοχές, απομονωμένες νησιωτικές περιοχές, κ.α.). Στην Ελλάδα για παράδειγμα, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, ο αριθμός των απασχολούμενων σε μονάδες υδατοκαλλιεργειών για το έτος 2024 ανήλθε στους 3.741, οι 3.385 εκ των οποίων ήταν μόνιμοι.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως τα τελευταία χρόνια ο τομέας των υδατοκαλλιεργειών έχει αντιμετωπίσει σημαντικές οικονομικές και διαρθρωτικές προκλήσεις, μεταξύ άλλων, λόγω της αύξησης του κόστους ενέργειας, των ζωοτροφών και των μεταφορών, καθώς και των επιπτώσεων διαδοχικών κρίσεων, όπως η οικονομική κρίση, η πανδημία COVID-19 με τις εκτεταμένες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της, και τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι οποίες επηρέασαν το κόστος παραγωγής, τα επίπεδα τιμών και τη ρευστότητα των επιχειρήσεων. Παρόλα αυτά, στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης με σκοπό την υποστήριξη των υδατοκαλλιεργητών, οι προοπτικές για την περαιτέρω επέκταση και τη βιώσιμη ανάπτυξη του τομέα στην Ελλάδα θεωρούνται ευνοϊκές.

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Η κλιματική αλλαγή αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο ως μία από τις πλέον καθοριστικές πιέσεις στα υδατικά και θαλάσσια οικοσυστήματα, η οποία αφενός εντείνει τις υφιστάμενες περιβαλλοντικές πιέσεις και αφετέρου δημιουργεί νέες, σύνθετες προκλήσεις για τη δομή και τη λειτουργία τους.

Στη διεθνή βιβλιογραφία, ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί σε κλιματικές μεταβολές όπως η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της θάλασσας, οι αλλαγές στα πρότυπα κατακρημνίσεων, η συχνότερη και μεγαλύτερης έντασης εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων (π.χ. θαλάσσιοι καύσωνες, έντονες καταιγίδες και άνεμοι), οι μεταβολές στον κυματισμό, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, αλλά και στις επιπτώσεις αυτών όπως είναι οι αλλαγές στα φυσικο-χημικά χαρακτηριστικά των υδάτων (π.χ. οξίνιση των υδάτων, μείωση διαλυμένου οξυγόνου, μεταβολές αλατότητας) και η αυξημένη συχνότητα εμφάνισης επιβλαβών ανθίσεων φυκών (HABs).

Οι παραπάνω μεταβολές μπορούν να επιφέρουν ποικίλες επιπτώσεις στις υδατοκαλλιέργειες όπως, για παράδειγμα, μεταβολές στη φυσιολογία και την ανάπτυξη εκτρεφόμενων ειδών, μαζικούς θανάτους και απώλειες παραγωγής, ζημιές σε υποδομές, υποβάθμιση παράκτιων εγκαταστάσεων, αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών, υποβάθμιση του περιβάλλοντος εκτροφής και αλλαγές στα τροφικά πλέγματα και τη διαθεσιμότητα τροφής (π.χ. πλαγκτόν).

Αξίζει να σημειωθεί πως οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις υδατοκαλλιεργητικές δραστηριότητες διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με το καλλιεργούμενο είδος, το εφαρμοζόμενο σύστημα παραγωγής και τη γεωγραφική περιοχή (π.χ. σε είδη με στενό θερμικό εύρος ανοχής η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης ή ακόμη και αυξημένη θνησιμότητα, ενώ αντίθετα σε είδη με ευρύτερο θερμικό εύρος ανοχής ενδέχεται να παρατηρηθεί επιτάχυνση του μεταβολισμού και του ρυθμού ανάπτυξης, μειώνοντας τον χρόνο μέχρι την επίτευξη εμπορικού μεγέθους). Ανάλογη εικόνα αναμένεται και στην περίπτωση της Ελλάδας όπου, παρόλο που οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη αισθητές και εκτιμάται πως θα έχουν αρνητικό πρόσημο στο σύνολό τους, διαφοροποιούνται ως προς την ένταση και την έκτασή τους.

 

Προτεινόμενες λύσεις

Ο τομέας των υδατοκαλλιεργειών αποτελεί έναν από τους δεκαπέντε (15) τομείς προτεραιότητας που έχουν συμπεριληφθεί στην Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή. Οι ενδεικτικές δράσεις και τα μέτρα που προτείνονται στη Στρατηγική για την προσαρμογή του τομέα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στοχεύουν είτε στην αποφυγή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής (π.χ. εξέταση της αναγκαιότητας σταδιακής ή άμεσης απομάκρυνσης υδατοκαλλιεργητικών μονάδων από́ περιοχές που εκτιμάται ότι θα θίγουν περισσότερο, ανάλογα με το εκτρεφόμενο είδος, την εφαρμοζόμενη τεχνολογία εκτροφής, και τα χαρακτηριστικά́ κάθε περιοχής), είτε εναλλακτικά στη μείωση της έντασης και της έκτασης των επιπτώσεων (π.χ. διερεύνηση της αναγκαιότητας σταδιακής ή άμεσης ύπαρξης τεχνολογικών συνθηκών-προϋποθέσεων εφαρμογής υπερεντατικών συστημάτων παραγωγής (γνωστά́ ως κλειστά́ ή ημίκλειστα) ελέγχοντας και ρυθμίζοντας τα επίπεδα των βιολογικών, φυσικών, χημικών και υδρολογικών παραμέτρων του χρησιμοποιουμένου ύδατος (περιβάλλον εκτροφής).

 

(*)Βασικός σκοπός των προτεινόμενων μέτρων και δράσεων είναι να χρησιμοποιηθούν ως γενικές κατευθύνσεις που θα υποστηρίξουν τις προσπάθειες προσαρμογής στον τομέα των Υδατοκαλλιεργειών.

 

Χρηματοδοτικά εργαλεία

 

Σχετικοί σύνδεσμοι

Περισσότερες πληροφορίες σχετικές με τον τομέα της των Υδατοκαλλιεργειών μπορείτε να βρείτε στις ακόλουθες πηγές:

Πηγή: LIFE-IP AdaptInGR (2026). Ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης για την προσαρμογή του τομέα των Υδατοκαλλιεργειών στην κλιματική αλλαγή. Παραδοτέο του έργου (κωδ. LIFE17 IPC/GR/000006).
Σχετικό Περιεχόμενο
Χρηματοδοτικά εργαλεία Πηγές πληροφορίας Δράσεις Καλές πρακτικές
Κοινοποίηση
Εκτύπωση σελίδας